این بیت ها را خانم ها با دایره میخواندند!

در گذشته‫ها به دلایل گوناگون ساز و موسیقی کم بود. شاید اگر کم هم نبود، مردم در محافل شخصی خویش از آوردن آوازخوان غریبه، خودداری می‫کردند. از این‫رو در محافل عروسی، شیرینی خوری، شب شش و … خانم‫ها همراه با ساز دایره، هم‫نوا می‫شدند  و آهنگ می‫خواندند. این آهنگ‫ها بیشتر بر گرفته از بیت‫های عامیانه بود. خانم‫ها آهنگ‫ها را به‫گونه‫ی دسته‫جمعی می‫خواندند. خواندن آهنگ طوری انجام می‫شد که چند خانم دایره می‫زدند و هم‫زمان با نواختن دایره، بیت‫ها را نیز زمزمه می‫کردند. دیگر اشتراک کننده‫های محفل کف می‫زدند و به محفل رونق بیشتری می‫بخشیدند. این رسم اما تا هنوز زنده است، باوجود این‫که به اندازه‫ی گذشته‫ها نیست. بیت‫هایی که همراه با دایره خوانده می‌شد زیاد است اما این‫جا فقط پنج مشهورترین آن‫را به معرفی می‫گیریم:

۱ – «بچه ماشی ماشی»: بیت بچه ماشی ماشی از جمله بیت‫های مشهوری است که خانم‫ها در هر محفل شادی با آن آهنگ می‫خوانند. چند مصرع از بیت‫های «بچه ماشی ماشی»:

« بچه ماشی ماشی، ماشین کارم باشی، بچه ماشی ماشی

بچه آلوچه کبود، دو برگ آلوچه کبود، بچه ماشی ماشی

بچه از بخت بدم، دلبرکم زن کده بود، بچه ماشی ماشی

بچه یاری نگرفت که از مه بهتر باشه، بچه ماشی ماشی

بچه گلدسته ره ماند، دو دامن خار گرفت، بچه ماشی ماشی….»

۲ – «الا شاکوکو جان»: معلوم نیست که شاکوکو جان کیست و چگونه وارد بیت شده است. در گذشته‫ها رسم بود که روی تازه عروس در خانه‫ی شوهرش یک لقب گذاشته شود. فرض مثال، لقب‫هایی هم‫چون خوری جان، گل جان، ماه جان و …. شاید شاکوکو جان هم لقب یک نو عروس بوده و در بیت جا داده شده و بعد سینه به سینه این بیت حفظ شده است. امروزه این بیت‫ها از جمله بیت‫های آهنگ‫های پرطرفدار محفلی به حساب می‫آید. چند مصرع از بیت‫های «الا شاکوکو جان»:

«الا شاکوکو جان قنداری ره قربان، الا شاکوکو جان

الا لب و دندان مرواری ره قربان، الا شاکوکو جان

الا به گردن جیل مرواری ره قربان، الا شاکوکو جان

الا شاکوکو جان به باجه می‫برمت، الا پیش بچای کاکه می‫برمت، الا شاکوکو جان….»

۳ – «گله بردیم برگ گله بردیم»: این بیت را خانم‫ها در هنگام خداحافظی عروس با خانه پدرش، می خواندند. در این جا مراد از «گل»، عروس خانم است که به خانه‫ی شوهرش برده می‫شود. چند مصرع از بیت‫های «گله بردیم برگ گله بردیم»:

«گله بردیم، برگ گله بردیم، از خانه‫ی بابه‫ی عاروس، شیمه‫ی دله بردیم

جانانه‌گکم قدت به گل می‫مانه، گله بردیم، برگ گله بردیم

 راه رفتنه‌کایت داغه به دل می‫مانه، گله بردیم، برگ گله بردیم

از خانه بابه‫ی عاروس شیمه‫ی دله بردیم، گله بردیم، برگ گله بردیم….»

۴ – «او میرگله جانی»: بیت‫های این آهنگ بر گرفته از دوبیتی مشهور عامیانه است که در آن نام میرگل جان اضافه شده است. چند مصرع از بیت‫های «او میر گله جانی»:

«او میرگله جانی، او لال مرجانی

مه قربان سر دروازه می‌شم، او میرگله جانی، او لال مرجانی

صدایت می‫شنوم ایستاده می‌شم، او میرگله جانی، او لال مرجانی

صدایت می‫شنوم از دور نزدیک، او میرگله جانی، او لال مرجانی

به‫سان غنچه‫ی گل تازه می‌شم، او میرگله جانی، یاقوت مرجانی….»

۵ – «الا مبارک کنه»: خانم‫ها این آهنگ را پس از شیرینی گرفتن و پس از نکاخ می‫‫خواندند. چند مصرع از بیت‫های «الا مبارک کنه»:

«الا مبارک کنه، خدا مبارک کنه، حضرت شاه علی، دعای رحمت کنه

الا بیادر مبارک باشه بختت، الا مبارک کنه، خدا مبارک کنه، حضرت شاه علی، دعای رحمت کنه

گل میخک بکارم دور تختت، الا مبارک کنه، خدا مبارک کنه، حضرت شاه علی، دعای رحمت کنه

گل میخک چندان بویی نداره، الا مبارک کنه، خدا مبارک کنه، حضرت شاه علی، دعای رحمت کنه

خودم گل می‫شوم با دور تختت، الا مبارک کنه، خدا مبارک کنه، حضرت شاه علی، دعای رحمت کنه….»

این بیت‫ها فقط تعداد محدودی از مجموعه‫ی بسیار زیادی است که مردم در محفل‫های خوشی شان در افغانستان استفاده می‫کردند و می‫کنند. روزگاری این بیت‫ها تنها تکیه‫ی دل مردم به‫ویژه خانم‫ها در محفل‫های خوشی بود. اما حالا مردم به تمامی وسایل موسیقی دسترسی دارند و می‫‫توانند در محفل‫های شان از هر نوع موسیقی استفاده کنند. ولی با آن هم هنوز خواندن این بیت‫ها در محفل‫های خوشی، حال و هوای دیگری می‫بخشد.

How
You Feel
In Kabul?