بازی های دوران کودکی و نو جوانی

حد اقل ۱۶ سال قبل و مدتی هم قبل از آن، درافغانستان انتخاب تفریح برای کودکان و نوجوانان بسیار محدود بود. به دلیل دسترسی محدود به تلویزیون کارتون را نمی‎شناختند. میله‎های تفریحی و فامیلی اکثراً نمیرفتند. در خانه حتا موبایل هم یافت نمی‎شد و پدران مان موبایل هم نداشتند. اما مکانی که برای کودکان آن وقت لذت بخش‎تر از همه‎جای دیگر بود، کوچه‎ها بود. جایی که کودکان در آن می‎توانستند به بازی‎های کودکانه‎ی شان با دیگر کودکان بپردازند و نوجوانان برای مدتی اندک نوجوان بمانند و در فکر مشکلات روزگار نشوند و لحظه‎ی دور هم جمع شوند وشاد باشند. در آن زمان کودکان انواع بازی‎های گوناگون را انجام می‎دادند. اکثر این بازی ها فصلی میبود و نظر به آب و هوا باز میشد.

گدی‎پران (کاغذپران) بازی

هر چند این بازی نه تنها برای کودکان بلکه برای بزرگ‎سالان هم است. ولی گدی‎پران‎ها انواع مختلفی دارد که برای هر سن و سال نوعیت آن، متفاوت است. در گذشته هم‎چنانی که گفتیم نوعیت گدی‎پران‎های کودکان و بزرگ‎سالان متفاوت بود. به‎طور مثال، اطفال، گدی‎پران پلاستیکی و یا هم نیمک٬ و بزرگان نظر به قدرت بازی شان از ۱ پارچه الی ۷ پارچه بلند می‎کردند. آنانی که گدی‎پران بازی کرده اند حتماً تار به تار کردن و یا به اصطلاح عام گدی‌پران بازان (جنگ انداختن) گدی‎پران‎ها یاد شان است. تار به تار شدن گدی پران‎ها در حقیقت مسابقه‎ی گدی‎پران‎بازها بود. در این بازی به‎طور معمول کسی برنده می‎شود که تار گدی‎پران آن قوی است و با بازی هم آشنایی کامل دارد. در این بازی برنده با قطع کردن و آزاد کردن گدی‎پران حریف خود، بازی را به نفعش رقم می‎زند.

این بازی تا حال هم میان مردم رواج خاصی دارد و مردم خیلی از وقت‎های خالی شان را در گدی‎پران بازی می‎گذرانند. اما تفاوت جدی که در این بازی وارد شده، همان نوعیت ابزار و وسایل است. حالا گدی‎پران‎ها مدرن‎تر شده است و وسایل شان وضعیت بهتری دارد.

تشله‎بورد

تشله، آله‎ی کروی شکل و شیشه‎ یی است که یکی از لذت‎بخش‎ترین بازی‎ها برای اطفال افغانستان در گذشته بود. در بازی‎های کودکان افغان، تشله‎ها به دسته های مختلف تقسیم می‎شوند که عبارت اند از: سانقه، مال، تکی و گودول که هر کدام در بازی‎ها رول خاص بازی می‎کند. به‎طور مثال؛ سانقه، تشله‎ی روشن‎تر و رنگین‎تر است که ارزش آن از تشله‎های دیگر همچون مال، تکی و گودول بالاتر است.

تشله‎بازی، انواع مختلفی دارد: (بندولک ٬ خطک ٬ قوتکان ٬ تق و بلسط٬ خورد و بورد، میشک و غیره)

در نبشته‎ی دیگری، به‎طور جداگانه انواع بازی های تشله را برای تان به‎معرفی خواهیم گرفت.

شِغی‎بورد

شغی‎بورد، یکی از بازی‎های جذاب و دلچسپی است که شاید همه‎ی ما و شما –جوانان و میان سالان- آن‎را انجام داده باشیم. در گذشته، کودکان این بازی را در خانه‎ها و کوچه‎ها انجام می‎دادند. این بازی با سه شغی انجام می‎شود. در گذشته، به‎طور معمول زمانی که حیوانی ذبح می‎شد، شغی‎های دوپای آخری حیوان برای کودکان داده می‎شد تا کودکان، با آن‎ها بازی کنند. این بازی طوری انجام می‎شود که دو طرف بازی، در ابتدا عددی را برای شان تعیین می‎کنند که هر کدام آن را زودتر پوره کردند، برنده‎ی بازی خواهند شد. این بازی تاهنوز هم در قریه‎های افغانستان میان مردم رواج دارد.

نینی‎گو

این بازی به‎طور عموم با دو نفر یا اضافه‎تر از آن انجام می‎شود. در این بازی از چهار عدد، توته‎های خرد ظرف‎های چینی استفاده می‎شود که یک طرف آن سفید رنگ و طرف دیگر آن، رنگ‎های دیگری دارد. این بازی، قانون‎های ساده دارد و در عین حال بسیار دلچسب است. در نینی‌گو توته های ظرف روی هم گذاشته میشود و از فاصله چند قدمی با توپ بالای توته ها پرتاب میشود. وقتیکه توپ به توته ها اصابت میکرد شخص مقابل پشت توپ میرفت٬ تا آوردن توپ٬ پرتاب کننده موظف بود تمام توته ها را دوباره روی هم بچیند تا برنده شود.

خسته خرما بورد

بلی، از خسته‎ی خرما هم کودکان در گذشته برای شان بازی ساخته بودند و حالا هم بازی می‎کنند. کودکان با خسته‎های خرما، قودبازی می‎کردند و از آن لذت می‎بردند. تاق و جفت هم روشی بود تا خسته های بیشتری خرما را برنده شویم.

دوازده بزه

در این بازی یک مربع به‎روی زمین کشیده می‎شود و دو مربع دیگر نیز در داخل مربع اولی رسم می‎شود. از گوشه‎ها و وسط توسط کشیدن خط، مربع‎ها به همدیگر وصل می‎شوند. معمولاً دو نفر می‎توانند آن‎را بازی کنند. سهم هر شخص دوازده عدد سنگ یا چوبک می‎باشد. در این بازی، کسی برنده است که بیشترین چوبک‎ها و سنگ‎هایش را تا آخر بازی حفظ کند. این بازی شکل ساده‎ یی از بازی شطرنج و روی تخته شطرنج نیز بازی میشود.است.

قطعه‎بورد یا پوش گوگردبورد

پوش گوگرد، در حقیقت، قطعه‎بورد کودکانه است. این نوع بازی با پوش‎های گوگرد بازی می‎شود و برد و باخت این بازی هم نوعیت رنگ و پوش گوگرد را معلوم می‎کند. این بازی قانون بسیار ساده دارد و توسط دو نفر بازی می‎شود. بازیگران در این بازی، از بندل پوش گوگرد یک یک قطعه به نوبت بالای هم می‎گذارند و هرکس همرنگ و هم نوع پوش گوگرد طرف دیگری بگذارد، برنده‎ی بازی خواهد شد.

خانه شیده‎کان

یک بازی گروهی است که مراحل آن به‎شکل فردی انجام می‎شود. هر کس برای خود در روی زمین یک خانه‎گک حفر می‎کند. در این بازی، شخصی توپ را به‎طرف خانه‎ها می‎اندازد. وقتی توپ در خانه‎گکی به‎جز از خانه‎گک خود شخص بیفتد، دیگر بازی‎گران روی شانه‎های کسی که توپ را می‎اندازد، سوار می‎شوند. این کار تازمانی تکرار می‎شود که توپ به‎خانه‎ی خود شخص بیفتد و نوبت دیگری شود.

وقتی کسی که توپ می‎اندازد، بتواند در خانه‎ی خودش توپ را بیندازد بر اساس قول مشهور در این بازی «خرخوجه» می‎شود.

توپ‎دنده (کیلیک دنده)

توپ‎دنده، بازی است که به‎شکل گروهی انجام می‎شود. در این بازی، اشخاص به دو گروه تقسیم می‎شوند. یک گروه توپ جمع می‎کنند و توپ را برای کسی می‎اندازند که می‎خواهد به توپ ضربه بزند. هر تیم از خود یک (میر) یا (کپتان) دارد که میر یک توپ بالاتر از هم تیمی (بده) های خود می‎زند. در این بازی هر عضو تیم چند بار محدود اجازه ضربه زدن توپ را با توته چوب داشتند. در صورتیکه توپ را تیم حریف از هوا می گرفت٬ زننده توپ حذف می شد. این بازی، شکل بسیار ابتدایی از بازی مشهور کریکت است.

پُتکان

در این بازی تعداد کسانی که در آن شریک هستند مشخص نیست. کسانی که می‎خواهند این بازی را انجام دهند به دو گروه تقسیم می‎شوند که از دونفر شروع می‎شود. در این بازی، یک گروه از کودکان چشمان شان را بسته می‎کنند و تا ۵۰ به صدای بلند می‎خوانند و گروه دیگر در فرصت پنجاه ثانیه یی به جاهایی می‎روند و پنهان می‎شوند. گروهی که چشمان شان را بسته بودند بعد از ختم شدن پنجاه‎ثانیه شمارش، چشمان شان را باز می‎کنند و می‎روند تا گروه دیگر را یکی یکی از جاهایی که مخفی شده اند بیابند. به همین ترتیب پس از یافتن تمام اعضای گروه اولی٬ نوبت یا (نور) گروه دوم میشود.

How
You Feel
In Kabul?